A Study of the Formation Backgrounds and Factors of the Collapse of the Ukhaideri State; The First Shiite State in the Arabian Peninsula

Document Type : Research Paper

Author

Ph.D., Department of Islamic History, Baqir al-Olum University, Qom, Iran

10.22081/hiq.2023.65011.2289

Abstract

The Ukhaidari State was the first Shiite state in the central regions of the Arabian Peninsula that emerged in the middle of the third century A.H, simultaneously with the Abbasid Caliphate. The roots of the formation of this state go back to the uprising of Ismail ibn Yusuf al-Ukhaider in Mecca in 251 A.H; an uprising that only conquered Mecca for fifty days, however, it paved the way for the emergence of a stable state. After Ismail's death, his brother Muhammad al-Ukhaider took over the leadership of this movement and, after being defeated by the Abbasid army, went to Yamamah and chose the city of Khizrama as the center of government in 253 A.H. The geographical, economic conditions, and relative distance of Yamamah from the center of the caliphate allowed this family to rule parts of Najd for nearly two centuries. Although the limited Abbasid invasions and Qarametah pressure on the region had some effects on their authority, the main factor in the fall of this state was especially the internal mismanagement and political conflicts among the Ukhaideri rulers. Despite the importance of this state in Shiite political history, the lack of sources and the dispersion of reports have made research on it difficult. This article, using a descriptive-analytical method and relying on the existing historical sources, examines the contexts of the emergence and factors of the collapse of the Ukhaideri state, and emphasizes the need for additional research in this domain. The main issue of the research is how and on what grounds the "Ukhaideri" state - the first Shiite state in the Arabian Peninsula - was developed, and what internal and external factors led to the collapse of this local government. The main question of the research is: Why the Ukhaideri dynasty was able to establish an independent state in the heart of the Arabian Peninsula in the third century A.H and how these or other factors led to its dissolution. The research is based on the descriptive-analytical method and relies on the historical sources. The results of the research are as follows: First, confirming the proposition that the Ukhaideri ruled in Khidramah at least from about 253 A.H onwards, moreover, their survival until the middle of the fifth century A.H can be proven; Second, presenting the convincing arguments indicating that their real territory was limited to Khidramah and parts of Yamamah and not to the entire peninsula; Third, identifying and distinguishing three main factors of collapse, including economic mismanagement that led to the migration and weakening of economic foundations, bloody family disputes among the Ukhaideri emirs that destroyed the political cohesion, as well as the military and political pressures from the regional powers such as the Qarametah and Abbasids. In general, the development, and decline of Ukhaideri should be the product of the convergence of local and regional factors; The state that emerged from the Alawi uprising in Mecca and it was able to survive by choosing Khizrama as a political-economic refuge and benefiting from the geographical features of Yamama, but managerial incompetence and internal conflicts, along with the external threats, led to their gradual collapse.

Keywords

Main Subjects

References

ابن اثیر، علی بن محمد (۱۳۹۸ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارالفکر، ج 3، 6.
ابن الحائک همدانی، حسن بن احمد (۱۳۹۷ق). صفه جزیره العرب. بإشراف: حمد الجاسر. الریاض: دار الیمامة، الثالثة، ج 4.
ابن الفقیه، احمد بن محمد (۱۳۰۲ق). مختصر کتاب البلدان. لیدن.
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (۱۴۱۲ق). المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک. المحقق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفى عبدالقادر عطا. بیروت: دار الکتب العلمیة، ج 13.
ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (۱۳۹۸ق). الاصابه فی تمییز الصحابه. بیروت: دارالفکر، ج 2.
ابن حزم اندلسی، علی بن احمد (۱۴۰۳ق). جمهرة انساب العرب. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن حوقل نصیبی، محمد بن علی (۱۹۷۹م). صورة الارض. بیروت: دار مکتبة الحیاة.
ابن خلدون، عبدالرحمن (۱۹۷۹م). العبر و دیوان المبتدأ والخبر. بیروت: بی‌نا، ج4-5، 7.
ابن خمیس، عبدالله (۱۴۰۷ق). معجم الیمامة. الریاض: مطابع الفرزدق، ج 1.
ابن خیاط، خلیفة (۱۳۹۷ق). تاریخ خلیفة بن خیاط. تحقیق: اکرم ضیاء العمری. بیروت: بی‌نا.
ابن سعد، محمد (بی‌تا). الطبقات. بیروت: دار صادر، ج 5.
ابن عنبه حسنی، احمد بن علی (۱۳۸۰ق). عمدة الطالب الی انساب آل ابی طالب. نجف: المطبعة الحیدریة، الثانیة.
ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین (۱۳۸۶ق). مقاتل الطالبین. تحقیق: سید احمد الصقر. قاهره: بی‌نا.
ابوعبید البکری، عبدالله بن عبدالعزیز (بی‌تا). معجم ما استعجم من اسماء البلاد و المواضع. بیروت: عالم الکتب، ج2.
اصفهانی، حسن بن عبدالله (۱۳۸۸ق). بلاد العرب. الریاض: دار الیمامه.
بلاذری، احمد بن یحیی (۱۳۹۸ق). انساب الاشراف. قاهره: دار المعارف، ج 2.
الجارالله، عبد العزیز بن جار الله (بی‌تا). الاستیطان والآثار الإسلامیة فی منطقة القصیم. الریاض: مکتبة الملک فهد الوطنیة.
الجاسر، حمد (۱۳۸۶ق). مدینة الریاض عبر أطوار التاریخ. الریاض: منشورات دار الیمامة.
الجذالین، عبد الله بن عبد العزیز (بی‌تا). تاریخ الأفلاج وحضارتها. الریاض: بی‌نا.
جواد علی (۱۹۷۶م). المُفَصَّل‌ فی‌ تاریخ‌ العرب‌ قبل‌ الاسلام. بیروت: بی‌نا، ج 1.
الحدیثی، نزار عبد اللطیف (۱۹۷۷م). إمارة بنی الأخیضر فی الیمامة. کلیة الآداب، العدد 22، ص133-134.
حسونة، محمد احمد (۱۹۶۰م). اثر العوامل الجغرافیة فی الفتوح الاسلامیة. قاهره: دار النهضة.
الحلبی، علی بن برهان‌الدین (۱۳۸۴ق). انسان العیون فی سیرة الامین المأمون مشهور به السیره الحلبیه. قاهره: بی‌نا،
ج 4.
حموی، یاقوت بن عبدالله (بی‌تا). معجم البلدان. بیروت: دار الفکر، ج 4- 5.
الدامغ، فهد بن عبدالعزیز (۱۴۳۵ق). الدولة الأخیضریة فی الیمامة. مجلة التاریخ العربی، العدد 13، ص65-89
زبیر بن بکار (۱۹۷۲م). اخبار الموفقیات. تحقیق: سامی مکی الصائی. بغداد: بی‌نا.
السویداء، عبدالرحمن بن زید (۱۴۰۸ق). الألف سنة الغامضة من تاریخ نجد. الریاض: دار السویداء، ج1.
الشبل، عبد الله بن یوسف (۱۳۹۶ق). الدولة الأخیضریة. مجلة کلیة اللغة العربیة والعلوم الاجتماعیة، العدد 6، ص459-466.
الصابی، ثابت بن سنان (1971م). تاریخ اخبار القرامطه. تحقیق: سهیل زکار. بیروت: بی‌نا.
طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷ق). تاریخ الامم و الملوک مشهور به تاریخ طبری. بیروت: بی‌نا، ج 3، 9- 8، 11.
العلی، صالح احمد (۱۹۶۰م). محاضرات فی تاریخ العرب. بی‌نا، ج 1.
الغنیم، عبدالله بن یوسف (۱۴۰۱ق). اقالیم الجزیرة العربیة بین الکتابات العربیة القدیمة والدراسات المعاصرة. الکویت: الجمعیة الجغرافیة الکویتیة.
قبادیانی، ناصرخسرو (۱۳۳۵). سفرنامه. به کوشش: محمد دبیرسیاقی. تهران: کتابفروشی زوار.
قزوینی، زکریا بن محمد (1399ق). آثار البلاد و اخبار العباد. بیروت: دار بیروت.
قلقشندی، احمدبن علی (۱۴۰۰ق). نهایة الأرب فی معرفة أنساب العرب. المحقق: إبراهیم الإبیاری. بیروت: دار الکتاب اللبنانین، الثانیة، ج 1.
مسعودی، علی بن حسین (۱۳۸۵ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. بیروت: دار الاندلس، ج 4.
الوشمی، صالح بن سلیمان ناصر (۱۴۰۸ق). ولایة الیمامة. الریاض: جامعه الامام محمد بن سعود.
الوشمی، صالح بن سلیمان ناصر (بی‌تا). الآثار الاجتماعیة والاقتصادیة لطریق الحج العراقی على منطقة القصیم. بیروت: مؤسسة الرسالة.
History of Islam
Volume 26, Issue 3
September 2025
Pages 160-143

Files

Share

How to cite

Statistics