Analysis of the Abbasid Caliphate's Crisis Management on the Eve of Imam Reza's (AS) Succession Based on the Mitrof Model

Document Type : Research Paper

Author

Ph.D., Department of Islamic Studies, Ta.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran

10.22081/hiq.2023.63955.2260

Abstract

From the beginning, the Abbasid Caliphate had created a centralized method for transferring power with a specific succession mechanism, but in practice, historical developments, intra-family rivalries, and socio-political dichotomies between the Arab-Iranian and Baghdadi-Khorasani currents faced this system with tensions. The peak of these crises occurred in the final decades of the Caliphate of Harun Abbasi; the division of power based on Harun's plan among his three sons, especially Amin and Ma'mun, led to structural inflammation and an escalation of conflict between the forces of power. The fall of the Barmakid dynasty and the weakening of the Khorasani support of the government also complicated these conditions and created opposition within the caliphate structure, and finally, after his death, it intensified to such an extent that it plunged the Abbasid Caliphate into a severe war between two brothers. Thus, the structure of the Abbasid Caliphate was torn apart as a result of the dual Arab-Iranian pressure and the competition between the Baghdadi and Khorasani factions, and this rift weakened the political legitimacy of the caliphate. The present study, understanding the importance of this sensitive period and its role in the formation of an unprecedented policy such as the succession of Imam Reza (A.S), attempts to show, based on the "Mitrof crisis management" model, that Al-Ma'mun's new approach in inviting the Imam (A.S) to the caliphate and offering him the succession, was not a propaganda act, but part of a conscious and structurally disruptive strategy to contain the complex crises of the government. Therefore, the main issue of the research is whether, by adding a new dimension to the power structure, that is, introducing an Alawite element, Al-Ma'mun intended to change the balance of competing forces in his favor and manage the crises of legitimacy, identity, and power cohesion. By placing the issue in the framework of "crisis management", the research allows for a more structural and scientific analysis of Al-Ma'mun's performance and shows that this action was part of the process of reconstructing the identity of power in a critical situation. In the meantime, understanding the cause-and-effect relationships between the structural crises before Al-Ma'mun's caliphate, the unstable conditions after the civil war, and the need to redefine the balance of forces becomes doubly important. Thus, the crisis of power identity, with the weakening
of the symbolic authority of the caliphate, the distrust of the elites, and the spread of opposition rebellions, made the government's situation even more unstable than before. This instability forced Ma'mun to use an ideological rival, contrary to the common Abbasid tradition, to use him to repair the power structure instead of eliminating him. By proposing the succession of Imam Reza (A.S), Ma'mun not only sought to compensate for the lack of religious and social legitimacy of the caliphate, but also tried to create a kind of "third side of power", reorganize the balance of Arab and Iranian forces and prevent the collapse of his power. Therefore, the succession of Imam Reza (A.S) was a tactical and strategic response to the crises of legitimacy, structure, and identity of the caliphate. An action that, although ultimately not continued for various historical reasons, was able to 

Keywords

Main Subjects

References

ابن خلدون، عبدالرحمن (1375). مقدمه ابن خلدون.ترجمه محمدپروین گنابادی. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
ابن‌اثیر، عزالدین (1383). تاریخ کامل. ترجمه حسین روحانی. تهران: اساطیر، ج8.
ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن عمر (1990م). البدایه ‌و النهایه. بیروت: مکتبه ‌المعارف ‌الاسلامیه، ج10.
احمدی‌منش، محمد (1397). فراز و فرود عباسیان (پژوهشی در ساختار و تحول ایدئولوژی، اقتصاد و نهاد نظامی). تهران: سمت.
اکبری، امیر (1384). ضرورت‏‌های سیاسی در دعوت امام‌ رضا(ع) به خراسان. مشکوه، شماره 89، ص31-45.
باسورث، ادموند کلیفورد (1377). تاریخ سیستان (از آمدن تازیان تا برآمدن دولت صفاریان). ترجمه حسن انوشه. تهران: امیرکبیر.
براتی دشت‌‌بیاض، بهمن (1386). نقش امام رضا(ع) در وحدت ملی و انسجام اسلامی عصر عباسی. تاریخ‌پژوهی، شماره‌ 32-33، ص73-92.
بلعمی، ابوعلی محمد (1373). تاریخنامه طبری (منسوب به بلعمی). مصحح محمد روشن. تهران: نشر البرز.
بیهقی، ابوالفضل (1383). تاریخ بیهقی .تصحیح علی‌اکبر فیاض. به اهتمام محمدجواد یاحقی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
تابلی، حمید و همکاران (1391). بررسی مدل‌های مدیریت بحران در رمان دا. ادبیات پایداری، 3(5-6)، ص77-104.
جعفریان، رسول (1387). از پیدایش اسلام تا ایران اسلامی. تهران: کانون اندیشه‌ جوان.
جهشیاری، محمدبن‌ عبدوس (1384). کتاب الوزراء و الکتاب. براساس تحقیقات مصطفی السقاء. ترجمه ابوالفضل طباطبائی. تهران: بنگاه ترجمه نشر کتاب.
حبی، محمدباقر (1385). مبانی روانشناسی در مهندسی فرهنگی. در: مجموعه مقالات اولین همایش ملی مهندسی فرهنگی؛ روابط عمومی دبیرخانه شورای عالی انقلاب‌ فرهنگی، وزارت فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی، ص41-46.
حسین، جاسم (1386). تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم. ترجمه سید محمدتقی آیت‌اللهی. تهران: امیرکبیر.
خواجه‌سروی، غلام‌رضا؛ حسینی، سید جواد (1393). تبارشناسی آزاداندیشی در سنّت مردم‌سالاری دینی. فرهنگ رضوی، شماره 8، ص79-104.
دانیل، آلتون (1389). تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در آغاز حکومت عباسیان. ترجمه مسعود رجب‌نیا. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
رضائیان، علی (1400). مبانی سازمان و مدیریت. تهران: سمت.
سیوطی، جلال‌الدین (1394). تاریخ خلفاء. عبدالکریم ارشد. تهران: نشر احسان، ج1.
طبری، محمدبن جریر(1383). تاریخ طبری. ترجمه محمد پاینده. تهران: اساطیر، ج13، 12، 10.
طقوش، محمد (1385). دولت عباسیان. ترجمه حجت‌الله جودتی؛ با اضافاتی از رسول جعفریان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ظریفیان ‌شفیعی، غلام‌رضا؛ صیامیان‌ گرجی، زهیر (1388). تحلیلی بر الگوی عمل نخبگان در ماجرای امین و مأمون. پژوهشنامه‌ انجمن ایرانی تاریخ، 1(2)، ص133-171.
عبادی، احد (1400). آسیب‌‌شناسی حیات سیاسی و اجتماعی اهل‌‌بیت(ع) در تاریخ‌‌نگاری طبری. سیره‌پژوهی اهل بیت، 7(12)، ص47-62.
عبادی، احد (1401). تحلیل گفتمان مشروعیت دولت عباسی در ولایتعهدی امام رضا(ع) براساس رویکرد گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف. تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 13(47)، ص141-160.
عطاردی‌ قوچانی، عزیزالله (1993م). مسند ‌الإمام ‌الرضا. بیروت: دارالصفوه.
عمید، حسن (1389). فرهنگ فارسی. ویراستار عزیزالله علی‌زاده. تهران: راه رشد.
فرای، ر.ن. (1363). تاریخ ایران «کمبریج». ترجمه حسن انوشه. تهران: امیرکبیر.
فضل‌الله، سیدجواد (1382). تحلیلى از زندگانى امام رضا(ع). ترجمه سید محمدصادق عارف. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
فیرحی، داود (1385). تاریخ تحول دولت در اسلام. قم: دانشگاه مفید.
قائمی، لیلا (1399). کنترل منابع انسانی در بحران کووید19 در سازمان‌های دولتی. مطالعات مدیریت و کارآفرینی، شماره 34، ص151-163.
گوتاس، دیمیتری (1381). تفکر یونانی- فرهنگ عربی (نهضت ترجمه کتاب‌های یونانی به عربی در بغداد و جامعه آغازین عباسی). ترجمه محمدسعید حنایی کاشانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
مرتضی ‌عاملی، سید جعفر (1373). زندگی سیاسی امام علی‌بن‌موسی ‌الرضا(ع). ترجمه خلیل خلیلیان. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
مسعودی، علی‌بن ‌حسین (1382). مروج الذهب و معادن الجوهر. ابوالقاسم پاینده. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ج2.
مطهرنیا، مهدی (1402). چگونگی و انواع بحران‌ها. وبگاه جامعه‌شناسان جوان. قابل دسترس در:
https://scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1934026
مفتخری، حسین؛ زمانی، حسین (1384). تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا پایان طاهریان. تهران: سمت.
مقدسی، مطهربن طاهر (1374). آفرینش و تاریخ. ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: نشرآگه.
منتظرالقائم، اصغر (1391). تاریخ امامت. قم: نشر معارف.
میتروف، یان (1393). رهبری بحران؛ برنامه‌ریزی برای غیرقابل پیش‌بینی‌ها. ترجمه سعید خیاط ‌مقدم و علی دهقان ‌نیری. تهران: رسا.
میتروف، یان (1396). مدیریت بحران؛ غلبه بر سردرگمی. ترجمه: قاضی حسن. مدیریت بحران، 8(31)،
ص164-167.
ناظمیان‌‌فرد، علی (1390).واکاوی کاربرد رنگ سیاه در میان عباسیان. مطالعات تاریخ فرهنگی، 2(7)، ص137-156.
نرشخی، محمدبن جعفر (1363). تاریخ بخارا. ترجمه ابونصرالقباوی؛ تلخیص محمّدبن زفربن محمّد، تصحیح مدرس رضوی. تهران: توس.
نصرالهی، اکبر (1389). مدیریت پوشش خبری بحران در رسانه‌های حرفه‌ای. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
یعقوبی، احمدبن ‌اسحاق (1382). تاریخ یعقوبی. ترجمه محمدابراهیم آیتی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ج2.
Lerbinger, O. (1997). The crisis manager. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
History of Islam
Volume 26, Issue 3
September 2025
Pages 100-79

Files

Share

How to cite

Statistics