عوامل گسترش روابط ایران و چین در دوره حکومت ایلخانیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد تاکستان، دانشگاه آزاد اسلامی، تاکستان، ایران.

2 گروه تاریخ و تمدن اسلامی، واحد تاکستان، دانشگاه آزاد اسلامی، تاکستان، ایران

3 استادیار، گروه تاریخ و تمدن اسلامی، واحد تاکستان، دانشگاه آزاد اسلامی، تاکستان، ایران.

4 دانشیار، گروه تاریخ، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران

10.22081/hiq.2025.70402.2428

چکیده

روابط تاریخی ایران و چین، تحت تأثیر عوامل سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، بر پایه تجارت و تبادل دانش و فرهنگ شکل گرفت. جاده ابریشم محور اصلی این مبادلات بود. با ظهور اسلام و گسترش آن در آسیای مرکزی، روابط ایران و چین وارد مرحله تازه‌ای شد. حملات مغول در قرن هفتم، به تشکیل حکومت‌های ایلخانی در ایران و یوآن در چین انجامید و پیوندهای سیاسی و اقتصادی دو کشور را تقویت کرد. این تعاملات، اسلام را در شرق آسیا گسترش داد و آیین بودا را به غرب آورد. زبان و ادبیات فارسی در شرق توسعه یافت و فرهنگ چینی- مغولی میان مسلمانان رایج شد. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که چه عواملی زمینه‌ساز گسترش روابط ایران و چین در دوره ایلخانان بوده و موجب تعامل گسترده این دو تمدن شد؟ بر این اساس، پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بهره‌گیری از منابع تاریخی، عوامل مؤثر بر مناسبات ایلخانیان ایران و امپراتوری مغولی چین و پیامدهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این روابط را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود توسعه مناسبات در ابعاد مختلف، این تعاملات به دلیل تحولات سیاسی پایدار نماند و در نهایت به مبادلات اقتصادی محدود شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Factors for the Expansion of Iran-China Relations during the Ilkhanid Period

نویسندگان [English]

  • Hossein Ghasemi 1
  • Boshra Delrish 2
  • Mostafa Naseri Rad 3
  • Nasrollah Pourmohammadi Amalshi 4
1 Ph.D. Student, Department of History and Islamic Civilizations, Tak.C., Islamic Azad University, Takestan, Iran
2 Department of Islamic History and Civilizations, Tak.C., Islamic Azad University, Takestan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Islamic History and Civilizations, Tak.C., Islamic Azad University, Takestan, Iran
4 Associate Professor, Department of History, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده [English]

The historical relations between Iran and China, influenced by political, economic, and cultural factors, were shaped by the trade and the exchange of knowledge and culture, playing a significant role in the international interactions throughout various centuries. The Silk Road, as the main axis of exchange, provided a platform for the transfer of goods, religion, and culture between East and West, paving the way for extensive communication between the two civilizations. With the advent and propagation of Islam in Central Asia, Iran-China relations entered a new phase, and new dimensions of cultural and political interactions emerged between the two countries. The Mongol invasions in the 7th century A.H and the establishment of the Ilkhanid government in Iran and the Yuan Dynasty in China marked a turning point in the relations between the two countries, strengthening political and economic ties and elevating the relationship to an unprecedented level. During this period, commercial and cultural interactions reached their peak; Islam spread in East Asia, and Buddhism found its way to the West. The Persian language and literature developed in the East, and the Sino-Mongol culture became prevalent among Muslims. In this context, the main question of the current research is what factors laid the groundwork for the expansion of Iran-China relations during the Ilkhanid period, and how these relations led to extensive interaction between the two civilizations. The aim of this research is to identify the factors influencing these relations, examine their political, economic, and cultural consequences, and analyze the role of the Silk Road in the transfer of culture and 
religion between East and West. The necessity of this research stems from the fact
that studying Iran-China relations during the Ilkhanid period is not only important for understanding the history of the two countries but also essential for a better comprehension of civilizational interactions on a global scale. This study can shed light on Iran's role in global communication networks and China's position in cultural and economic interactions, and also allow for comparison with contemporary relations and the utilization of historical experiences. The research methodology is based on a descriptive-analytical approach, and data have been collected through the study of reputable library sources and analyzed using historical and comparative analysis methods to present a clear picture of Iran-China relations during the Ilkhanid period. The findings of the research indicate that Iran-China relations significantly developed during the Ilkhanid period, encompassing various political, economic, and cultural dimensions. However, these relations did not endure due to the political transformations and changes in the structure of governments, eventually being limited to economic exchanges. Analyzing historical documents, the present research provides a deeper understanding of the trend of these relations and shows that Iran-China interactions during this period were a model of civilizational communication between East and West.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • China
  • Ilkhanid
  • Silk Road
  • Mongols
  • Economic Relations
آذری، علاءالدین (1367). تاریخ روابط ایران و چین. تهران: امیرکبیر.
ابن فضلان، احمد (1345). سفرنامه. ترجمه ابوالفضل طباطبایی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ابن‌بطوطه، شرف‌الدین (1370). سفرنامه. ترجمه محمدعلی موحد. انتشارات آگاه، چاپ پنجم، ج1-2.
ابن‌حوقل، ابوالقاسم محمد (1364). صورة الارض (تصویر زمین). ترجمه جعفر شعار. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
اسلاتر، ریچارد و همکاران (1390). نواندیشی برای هزاره نوین. ترجمه عقیل ملکی و همکاران. تهران: موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
اشپولر، برتولد (1386). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمه مریم میراحمدی و جواد فلاطوری. تهران: علمی و فرهنگی.
اقبال آشتیانی، عباس (1364). تاریخ مغول. تهران: امیرکبیر.
الگود، سیریل (1371). تاریخ پزشکی ایران و سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه باهر فرقانی. تهران: امیرکبیر.
بارکهاوزن، یواخیم (1346). امپراطوری زرد (چنگیزخان و فرزندانش). ترجمه اردشیر نیک‌پور. تهران: زاور.
باستانی پاریزی، محمدابراهیم (1371). اژدهای هفت‌سر (مجموعه مقالات). تهران: انتشارات درنا.
باسورث، کیلفورد ادموند (1383). سفارتی منسوب به امپراتوری چین، نزد امیر نصربن احمد سامانی. کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، 1(80).
بلخی، ابوزید (1347). صور الاقالیم. تصحیح منوچهر ستوده. تهران: انجمن آثار ملی.
بوات، لوسین (1383). تاریخ مغول (تیموریان). ترجمه محمود بهروز. تهران: آزادمهر.
بیانی، شیرین (1370). دین و دولت در عصر مغول. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ج2-3.
بیانی، شیرین (1384). مغولان و حکومت ایلخانی در ایران. تهران: سمت.
پاکباز، رویین (1387). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: زرین و سیمین.
پرایس، کریستین (1364). تاریخ هنر اسلامی. ترجمه مسعود رجب‌نیا. تهران: علمی و فرهنگی.
پولو، مارکو (1350). سفرنامه. ترجمه سید ابوالفضل طباطبایی؛ با تعلیقات و تحقیقات ولادیمیر مینورسکی. تهران: فرهنگ ایران‌زمین.
پولو، مارکو (1369). سفرنامه مارکوپولو. ترجمه منصور سجادی و آنجلا دی جوانی رومانو. تهران: بوعلی.
پیگولوسکایا، ن.و. (1353). تاریخ ایران تا پایان سده هیجده میلادی. ترجمه کریم کشاورز. تهران: یام.
ثعالبی نیشابوری، ابومنصور (1376). ثمارالقلوب فی المضاف و المنسوب. ترجمه رضا انزابی‌نژاد. مشهد: دانشگاه فردوسی.
جوزجانی، سراج‌الدین محمد (1363). طبقات ناصری. تصحیح عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب، ج2.
جوینی، عطاالملک (1385). تاریخ جهانگشا. به کوشش شاهرخ موسویان؛ تصحیح محمد قزوینی. تهران: دستان، ج1، 3.
جین یوآن، فنگ (1994). اسلام در چین. خلق نینگ شیا.
جین یوآن، فنگ (بی‌تا). فرهنگ اسلامی و ایرانی در چین. ترجمه محمدجواد امیدوارنیا. تهران: الهدی.
دولاندلن، شارل (1385). تاریخ جهان. ترجمه احمد بهمنش. تهران: دانشگاه تهران.
رشیدالدین همدانی، فضل‌الله (1373). جامع‌التواریخ. تصحیح محمد روشن و مصطفی موسوی. تهران: نشر البرز، ج1-2.
زریاب خویی، عباس (1366). سازمان اداری ایران در زمان حکومت ایلخانان (1). باستان‌شناسی و تاریخ، شماره 3.
ساندرز، جان، جوزف (1363). تاریخ فتوحات مغول. ترجمه ابوالقاسم حالت. تهران: امیرکبیر.
سعدی، مصلح بن عبدالله (1385). گلستان سعدی. به اهتمام علی هرندی. قم: انتشارات دارالفکر.
سعدی، مصلح بن عبدالله (1387). کلیات سعدی. براساس نسخه محمدعلی فروغی. تهران: انتشارات بدیهه.
طبری، محمدبن جریر (1375). تاریخ طبری. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر، ج2.
عطار نیشابوری، فریدالدین (1393). منطق الطیر. تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: انتشارات سخن.
القاشانی، ابوالقاسم (1384). تاریخ الجایتو. به اهتمام مهین همبلی. تهران: علمی و فرهنگی.
قدیانی، عباس (1384). تأثیر فرهنگ و تمدن ایران در جهان. تهران: فرهنگ مکتوب.
کنث، مورگان (1344). اسلام صراط مستقیم. ترجمه امین بحرالعلومی. تبریز: کتابفروشی حاج محمدباقر کتابچی حقیقت، چاپ دوم.
گردیزی، ابوسعید (1363). زین الاخبار. تحقیق عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب.
گروسه، رنه (1365). امپراطوری صحرانوردان. ترجمه عبدالحسین مکیده. تهران: علمی و فرهنگی.
متز، آدام (1364). تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری. ترجمه علیرضا ذکاوتی قراگزلو. تهران: امیرکبیر.
مرادزاده، رضا (1382). چگونگی نفوذ و گسترش اسلام در چین. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین (1370). اخبار الزمان. ترجمه کریم زمانی. تهران: انتشارات اطلاعات.
مقدسی، مطهر بن طاهر (1374). آفرینش و تاریخ. ترجمۀ محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: آگه، ج 1.
مورگان، دیوید (1371). مغول‌ها. ترجمه عباس مخبر. تهران: امیرکبیر.
نوایی، عبدالحسین (1370). ایران و جهان از مغول تا قاجاریه. تهران: موسسه نشر هما، ج1.
نیدهام، ژوزف (1383). تاریخ تحول دانش ریاضیات و نجوم در چین. ترجمه همایون صنعتی‌زاده و پرویز شهریاری. کرمان: دانشگاه باهنر.
وصاف الحضره، شهاب‌الدین (1348). تحریر تاریخ وصاف. به قلم عبدالمحمد آیتی. بنیاد فرهنگ ایران.