تحلیل گفتمان انتقادی مفهوم خلیفه در خطبه امام حسن (ع) بعد از صلح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده ادبیات، زبانها و تاریخ، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه الزهراء، رایانامه

10.22081/hiq.2025.69791.2410

چکیده

مفهوم خلافت از زمان وفات پیامبر اسلام (ص) موضوعی چالش‌برانگیز در زندگی سیاسی مسلمانان بوده است. این مقاله به بررسی انتقادی خطبه‌ای از امام حسن (ع) پس از صلح با معاویه می‌پردازد تا شرایط خلیفه مشروع را روشن کند. با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، این جستار بررسی می‌کند که چگونه امام حسن (ع) معیارهای رهبری صحیح را بیان و بر خلافت دینی به جای خلافت ارثی تأکید می‌کند.
تحلیل نشان می‌دهد که امام حسن (ع) حسب و نسب را به عنوان معیار اصلی رهبری رد و به جای آن بر پایبندی به سنت و اصول قرآنی به عنوان فضایل اساسی یک خلیفه تأکید کرده است. بنابراین، به عقیده ایشان خلیفه باید بر اساس اصول اسلام عمل کند. این رویکرد نه تنها تصورات غالب از قدرت را به چالش می‌کشد بلکه اهمیت اخلاق و عدالت اجتماعی را در اقتدار سیاسی تقویت می‌کند.
واژگان کلیدی: خلیفه، مشروعیت، تحلیل گفتمان انتقادی، امام حسن، معاویه

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

"A Critical Discourse Analysis of the Concept of caliph in Imam Hassan's Sermon After the Peace Treaty

نویسندگان [English]

  • Zeinab Mirzaei Mehrabadi 1
  • Alimohammad Valvi 2
1 Department of History, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Faculty Member of Alzahra University
چکیده [English]

The concept of caliphate has been a contentious issue in Muslim political life since the passing of Prophet Mohammad (PBUH). This article critically analyzes a sermon by Imam Hasan (AS) following his peace treaty with Muawiya to elucidate the conditions of a legitimate caliph. Employing Fairclough's critical discourse analysis method, the study investigates how Imam Hasan articulates the criteria for rightful leadership and underscores the religious caliphate over the hereditary caliphate.
The analysis reveals that Imam Hasan dismisses lineage as the primary criterion for leadership and instead emphasizes adherence to Sunnah and Qur'anic principles as the fundamental virtues of a caliph. Consequently, a caliph should govern based on Islamic principles. This approach not only contests prevailing notions of power but also accentuates the significance of ethics and social justice within political authority, offering an alternative model of leadership in the Muslim world.
Keywords: Caliph, Legitimacy, Imam Hassan, Muawiyah, Critical Discourse Analysis

کلیدواژه‌ها [English]

  • Caliph
  • Legitimacy
  • Critical Discourse Analysis
  • Imam Hassan
  • Mu'awiyah