آثار تجاری بسترهای ارتباطی کرانه و پس کرانه‌های خلیج فارس در دو قرن نخست هجری(با تاکید بر راس شمالی خلیج‌فارس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف دانشگاه جامع امام حسین (ع)

10.22081/hiq.2025.69389.2401

چکیده

مشخصات طبیعی و جغرافیایی خلیج‌فارس به گونه‌ای است که زمینه ارتباطی بسیار مناسبی میان سه عارضه «دریا، ساحل و دشت»، فراهم می‌باشد. بدین خاطر وضعیت طبیعی و ارتباطی مذکور، باعث گردید تحولات سیاسی و اقتصادی این منطقه به مقدار فراوانی متاثر از این موضوع ‌باشد. براین اساس، دوره‌های رونق و یا افول بازرگانیِ خلیج‌فارس زمانی رقم خورد که دشت‌های پسکرانه، وضعیت سیاسی با ثبات یا بی‌ثباتی داشته‌اند.
مقاله پیشِ‌رو در نظر دارد با پرداختن به گوشه‌ای از تحولات سیاسی و تجاری خلیج‌فارس در قرن‌های اول و دوم هجری، این سوال را مورد بررسی قرار دهد که رخدادهای سیاسی در دوره مزبور و در دشت پیرامونی خلیج‌فارس چه تاثیری در جریان فعالیت‌های تجاری آن دریا برجای گذاشت و اثار آن چگونه نُمود پیدا کرد؟ جهت بررسی موضوع، از روش توصیف و تحلیل تاریخی استفاده شده است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد با توجه به موقعیت مطلوب طبیعی خلیج‌فارس در امکان برقراری«شبکه ارتباطی گسترده با سواحل و دشت‌های داخلی و نواحی فرامنطقه‌ای»، قابلیت مطلوبی برای توسعه تجارت در دامنه‌ای وسیع، فراهم گردید. برقراری شبکه ارتباطی فعال بازرگانی از حوزه مدیترانه و غرب آسیا تا بنادر شرق آفریقا و آسیا(خط تجاری فعال مدیترانه، بصره، بنادر خلیج‌فارس و بنادر شرقی آسیا و آفریقا)، فعال شدن بنادر حاشیه خلیج‌فارس و تبدیل شدن به کانون‌های پررونق تجارت بین‌الملل(نظیره بصره) و ارتباط متداوم میان کرانه، پسکرانه و دشت‌های داخلی خلیج‌فارس(ارتباط فعال تجاری بنادر با شهرهای بین‌النهرین، خوزستان و فارس) از جمله آثار بسترهای ارتباطی این حوزه می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Commercial traces of communication platforms on the coast and hinterlands of the Persian Gulf in the first two centuries AH (with emphasis on the northern tip of the Persian Gulf)

نویسنده [English]

  • bahador shahriary
history
چکیده [English]

The natural and geographical characteristics of the Persian Gulf are such that a very suitable communication ground is provided between the three features of "sea, coast and plain". Therefore, the aforementioned natural and communication situation caused the political and economic developments of this region to be greatly affected by this issue. Accordingly, the periods of prosperity or decline of the Persian Gulf trade occurred when the coastal plains had a stable or unstable political situation.
The following article intends to examine the question of what impact the political events in the aforementioned period and in the surrounding plains of the Persian Gulf had on the course of commercial activities of that sea and how did its effects manifest themselves? The method of historical description and analysis has been used to examine the subject.
The findings of the research show that, given the favorable natural location of the Persian Gulf in the possibility of establishing an "extensive communication network with the coasts and inland plains and trans-regional areas", a favorable capability for the development of trade in a wide range was provided. The establishment of an active commercial communication network from the Mediterranean and West Asia to the ports of East Africa and Asia (active trade line of the Mediterranean, Basra, Persian Gulf ports and ports of East Asia and Africa), the activation of the ports of the Persian Gulf and their transformation into thriving centers of international trade

کلیدواژه‌ها [English]

  • "persian gulf "
  • "baghdad"
  • "basra "
  • "beach"
  • "hinterland"