تطوراندیشه تکفیر؛ از کُنشی عقیدتی تا فقهی‌سازی باور‌های کلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس تاریخ اسلام-مرکز ملی پاسخگویی

10.22081/hiq.2023.65987.2312

چکیده

تکفیر یک رفتار دینی در جوامع گوناگون به درازای تاریخ بشر است. این مساله در جهان اسلام نیز از همان عصر رسول خدا(ص) وجود داشته و البته در کش و قوس رویدادها، دچار تحولات مختلفی شده است. مقاله پیش رو با هدف دستیابی به چرایی و چگونگی تطورات فکر تکفیری در سه سده‌ نخست اسلامی، در تلاش برای یافتن پاسخی درباره چگونگی تحولات این اندیشه، با روش گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای، توصیف و تحلیل داده‌های تاریخی-حدیثی و تفسیری، به این نتیجه دست یافته است که اندیشه تکفیر در گذر زمان، از یک ساختار ساده درون دینی برآمده است اما پس از تبدیل شدن به دو شاخه مذهبی و سیاسی، از یک رفتار فردی و برآمده از شرایط اجتماعی، به مرور زمان تحت تاثیر دولتها به کارکردی سیاسی به خود دیده است. در گام بعدی در اثر تکاپوهای متکلمان، به نظریه‌ای کلامی مبدل شده و از طریق خطیبان و محدثان، جنبه فقهی به خود گرفته یافته است و سرانجام در قالب نسخه جدیدی به عرصه اجتماع وارد و به ابزاری دینی برای مبارزه و حذف رقیبان تبدیل شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The development of the idea of takfir; From a belief behavior to jurisprudence of verbal beliefs

چکیده [English]

Takfir is a religious behavior in various societies throughout human history. This issue has existed in the Islamic world since the era of the Messenger of God (PBUH) and of course, it has undergone various changes in the course of events. The following article aims to find out why and how the Takfiri thought developed in the first three centuries of Islam, in an effort to find an answer about how this thought changed, by collecting library information, describing and analyzing historical-hadith and interpretive data, to this result. It has been found that the idea of takfir over time has emerged from a simple structure within religion, but after turning into two religious and political branches, from an individual behavior and arising from social conditions, over time, under the influence of governments, it has become a political function. has seen In the next step, as a result of the efforts of theologians, it was transformed into a theological theory, and through the orators and Ahl al-Hadith, it took on a jurisprudential aspect, and finally, in the form of a new version, it entered the social arena and became a religious tool to fight and eliminate rivals.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Thought of takfir
  • development of takfir thought
  • ideological takfir
  • political takfir
  • verbal takfir