دانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643125220240621The Characteristics of Arab Jahili Culture and the Connection between Them from the Perspective of the Holy Quranشاخصههای فرهنگ عرب جاهلی و پیوند بین آنها از منظر قرآن کریم7427624210.22081/hiq.2023.57182.2025FAناصرجدیدیدانشیار، گروه تاریخ، تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجفآباد، نجفآباد، ایرانپروینحبیبیدانشجوی دکتری، گروه تاریخ، تاریخ اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجفآباد، نجفآباد، ایرانمصطفیپیرمرادیاندانشیار، گروه تاریخ، تاریخ اسلام، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20200406The actions of any society reflect the culture of that society, and the correct understanding of the thoughts, behaviors and events of any society is in regard with the culture dominating that society. The culture of Jahili society had also a direct effect on the behavior of the Arabs, and it can be said that the roots of some Muslims' disputes, such as the events following the death of the Prophet go back to the Arab tribal culture that remained from Jahili era.<br />This research has investigated the main characteristics of Arab Jahili culture and their constituent elements as well as the relationship between the characteristics through the descriptive-analytical method from the perspective of the Holy Qoran. The findings of this research indicate that the characteristics of Arab Jahili culture in view of Qoran can be categorized into three intellectual, value based and behavioral systems. The intellectual and value-based systems had a mutual relationship with each other and they developed a special behavioral system. The elements of intellectual system were of a superstitious basis, and the elements of value based system had a superstitious and materialistic basis; moreover, the elements of the behavioral system arose from two intellectual and value based systems were also often identified with the materialistic characteristics.کنشها و رفتارهای هر جامعه، در پرتو فرهنگ آن جامعه معنا مییابد و فهم درست اندیشهها، رفتارها و رویدادهای هر جامعهای، در گروی توجه به فرهنگ حاکم بر آن جامعه است. فرهنگ جامعه جاهلی نیز اثری مستقیم بر رفتارهای عربها داشت و میتوان گفت ریشه برخی اختلافات مسلمانان، مانند وقایع بعد از رحلت پیامبر، به فرهنگ قبیلگی عرب بازمانده از عصر جاهلی برمیگردد. <br />این پژوهش، شاخصههای اصلی فرهنگ عرب جاهلی و عناصر تشکیلدهنده آنها و رابطه بین شاخصهها را به روش وصفی ـ تحلیلی از منظر قرآن کریم مورد بررسی قرار داده است. یافتههای این پژوهش، حکایت از آن دارد که شاخصههای فرهنگ عرب جاهلی از منظر قرآن کریم، در سه نظام: فکری، ارزشی و رفتاری قابل دستهبندی است و نظام فکری و ارزشی عرب جاهلی، رابطهای دوسویه داشتند و آن دو، نظام رفتاری ویژهای را بهوجود آوردند. در نگاه قرآن، عناصر نظام فکری عصر جاهلی، مبنایی خرافهگرایانه و عناصر نظام ارزشی آن دوره، مبنایی خرافی و مادیگرایانه داشت و عناصر نظام رفتاری که برآمده از دو نظام فکری و ارزشی بود، نیز اغلب با ویژگی مادیگرایانه شناخته میشد. https://hiq.bou.ac.ir/article_76242_820e596e644cb7664b22465672a07ff8.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643125220240621Methodological Criticism of Arkun's View on the Prophetic Lifeنقد روش شناختی دیدگاه ارکون درباره سیره نبوی43687624310.22081/hiq.2023.59616.2119FAسید محمد علینوریأستاذ مساعد، معرفة الشیعة، جامعة الأدیان والمذاهب، قم، ایران.Journal Article20201215The biography of the Prophet Mohammad includes valuable instructions to learn and follow. There are three general views about the biography of the Prophet. Some people believe that writing a biography is impossible and forbidden. Some others consider biographical writing to be obvious and possible based on the present books, and some others prefer its writing in detail. Mohammad Arkun is one of the contemporary thinkers who believes in the impossibility of writing the Prophet's biography. This research aims to provide a methodological critique on Arkun's view concerning the prophetic life, which will be addressed in several stages. In response to the how of writing the Prophet's biography, various sources are considerable. Among them the Holy Quran as a suitable source has a central position. Moreover, the existence of historical books, the historical narrations, and the method of historical criticism are among the most important sources to criticize the historical method of Mohammad Arkun. Historical books as the favorable sources can considerably complement the content in this domain. Narrative works also include too many contents related to the biography, and they will clarify many ambiguities. Finally, the historian will be able to refine the biography through the method of historical criticism.<em>سیره پیامبرحاوی نکات ارزشمند و گرانبهایی برای عبرتآموزی و الگوبرداری است. درباره سیره پیامبرسه دیدگاه کلی وجود دارد. عدّهای به محال و ممتنع بودن سیرهنویسی معتقدند. برخی دیگر بر اساس کتابهای موجود، سیرهنویسی را امری بدیهی و ممکن میدانند و پارهای دیگر قائل به تفصیل هستند. محـمد ارکـون یکـی از اندیشـمندان عـربزبـان معـاصـر اسـت کـه اعـتقاد به محـال بـودن سـیرهنویسـی پیامبردارد. این پژوهش درصدد ارائه نقد روششناختی بر دیدگاه ارکون درباره سیره نبویاست که طی چند مرحله به آن پرداخته خواهد شد. در پاسخ به چگونگی سیرهنویسی پیامبر، منابع مختلفی نقـش آفـرینند کـه در بین آنهـا قـرآن کـریم موقـعیتی محـوری دارد؛ چـراکه مَحـمِل مناسـبی برای سـیره پیامبرشناخته میشود. همچنین وجود کتابهای تاریخی، روایات تاریخی در مجامع روایی و روش نقد تاریخـی از مهمترین مباحث نقد روش تاریخـی محمد ارکون میباشد. کتابهای تاریخی بهعنوان عامل مساعد میتوانند بهصورت توسعهای مطالب را در این زمینه تکمیل کنند. آثار روایی و روایات مربوط به سیره نیز حاوی مطالب فراوانـی در زمینه سیره میباشند که ابهـامـات فراوانـی را بر طـرف خواهـند کـرد. و بالاخره مورخ با روش نقد تاریخی خواهد توانست به پیرایش سیره بپردازد.</em>https://hiq.bou.ac.ir/article_76243_0ae5ae79ec2e7e981aea9b8bacab957d.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643125220240621A New Study on Peace Treaty of Siffin Based on the Intertextuality Approachخوانشی نو از صلحنامه صفین با تکیه بر رویکرد بینامتنیت69967624410.22081/hiq.2023.63231.2243FAصدیقهرسولی نیادانشجوی دکترای مدرسی معارف اسلامی، گرایش قرآن و متون اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایرانطاهرهرحیم پور ازغدیاستادیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی گروه معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایرانشهلاشریفیدانشیار گروه زبانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایرانJournal Article20220207The relationship between different texts, which is called intertextual relationship in Persian language refers to allusion, and citation or quotation in Arabic rhetoric. The Islamic works and texts have always been influenced by the Holy Qoran and the life of the innocents (PBUH). Considering the importance of political treaties in any eras and their significant role in the political and historical destiny of the people, this article seeks to answer the question of whether the peace treaty of Siffin between Imam Ali (PBUH) and Mu'awiyah, was influenced by the verses of Qoran and hadiths or not.<br />This reading on the peace treaty of Siffin can reflect the intellectual and belief - based discourse of Imam Ali (PBUH). Furthermore, considering the function of the texts in conveying meanings, the hidden layers of meaning of this historical document can be revealed. The analysis of Qoranic and narrative evidences on the text of the peace treaty indicate that this agreement is of intertextual relationships with Qoran and hadith and this intertextuality is a type of parallel negation except for one case which is a partial negation. پیوندهای بین متون مختلف با یکدیگر که در زبان فارسی رابطه بینامتنیت خوانده میشود، در بلاغت عربی از آن با عنوانهایی مانند: تناص، تلمیح و تضمین یاد میشود. آثار و متون اسلامی، از عصر نزول تاکنون، در شکلگیری و تدوین خود، همواره تحت تأثیر قرآن و سیره معصومین:قرار داشته است. با توجه به اهمیت معاهدات سیاسی در هر دوره و نقش مهمّ آنها در سرنوشت سیاسی و تاریخی مردم، این نوشتار با روش وصفی ـ تحلیلی و بر اساس رهیافت بینامتنی، در پی پاسخ به این سؤال است که آیا صلحنامه صفین بین امیر مؤمنان امام علی7و معاویه، متأثر از آیات قرآن و روایات بوده است یا خیر؟<br />این خوانش از صلحنامه صفین، میتواند بازتابی از گفتمان فکری و اعتقادی حضرت علی7بهعنوان گوینده این دادهها را بنمایاند و افـزون بر آن، با توجـه به نقـش متـون برای انتقالدهندگی معانی از این طریق، میتوان لایههای پنهان معنایی این سند تاریخی را آشکار ساخت. گردآوری و واکاوی شواهد قرآنی و روایی در متن صلحنامه، نشان میدهد که این عهدنامه دارای روابط بینامتنیت با قرآنی و روایات است و تناص موجود در آن، بهجز یک مورد که نفی جزئی است، از نوع نفی متوازی است.https://hiq.bou.ac.ir/article_76244_5f81f1d6b2a704ce5594b7a394619ad8.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643125220240621Manifestations of Civilization in Idrisids Era and Its Cultural Rootsمظاهر تمدنی عهد ادریسیان و ریشههای فرهنگی آن971207161110.22081/hiq.2021.59567.2117FAاعظممظفریعضو گروه معارف اسلامی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایرانفیض الهبوشاسباستاد گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجفآباد، نجفآباد، ایرانJournal Article20201215Idrisids as the first independent Shiite government in the western Islamic world could make significant achievements thanks to the soundness of the government system as well as the adoption of a different approach compared to that of Abbasid caliphate in the political, social, religious and cultural domains. The analysis of Idrisids' cultural action reveals that three components of art, thought and organization of cultural forces played important role in the success of this dynasty. These three factors, sometimes separated from each other and sometimes in conjunction with each other, had a positive and undeniable effect on the political and economic authority of Idrisid government. Accordingly, various civilizational manifestations such as architecture, philosophy, theology, translation, mosque-oriented organization and taking advantage of the capacity of cultural elements of native forces could be developed.<br />Taking advantage of the descriptive-analytical method, the present article has identified these civilizational manifestations from the reign of Idris II to the reign of Hassan al-Hajjam (172- 363 A. H) towards the development of a powerful civilizational and cultural state in the third and fourth centuries After Hijra.ادریسیان، بهعنوان نخستین دولت مستقل شیعی در غرب جهان اسلامی، به دلیل سلامت دستگاه حکومت خود و اتخاذ رویکردی متفاوت نسبت به خلافت هادی عباسی در عرصههای سیاسی، اجتماعی، دینی و فرهنگی، توانستند در پرتو ثبات حکومت، دستاوردهای قابل توجهی داشته باشند. تحلیل رفتار فرهنگی ادریسیان نشان میدهد که سه مؤلفه: هنر، تفکر و سازماندهی نیروهای فرهنگی، نقش مهمی در کامیابیهای این سلسله حکومتی داشته است. این سه عامل، گاه جدا از هم و گاه در پیوند با هم، بر قدرت سیاسی و اقتصادی حکومت ادریسیان نیز تأثیر مثبت و غیرقابل انکار نهادند و مظاهر تمدنی گوناگونی همچون: معماری، فلسفه، کلام، ترجمه، سازماندهی مسجدمحور و استفاده از ظرفیتهای فرهنگی نیروهای بومی را پدید آوردند. <br />جستار حاضر با روش وصفی ـ تحلیلی، به شناسایی این مظـاهر تمـدنی از زمـان حکـومت ادریـس دوم تا حکومت حسن الحجام (172ـ363ق) در راستای ایجاد یک دولت قدرتمند تمدنی و فرهنگی در قرون سوم و چهارم هجری پرداخته است.https://hiq.bou.ac.ir/article_71611_14a440fec2cbb147546a4bc6ae78d1ec.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643125220240621Analysis of the Policies of Al-Mowafaq Bellah Abbasi to Suppress the Rebellion of Saheb al-Zanjتحلیل تاکتیکهای الموفق بالله عباسی برای فرونشاندن شورش صاحبالزنج1211487275910.22081/hiq.2022.58734.2116FAعلی اکبرعباسیدانشیار گروه تاریخ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20201210The uprising of slaves led by Ali ibn Mohammad al-Zanj (270 A. H) against Abbasid caliphate is one of the most significant events in the middle of the third century After Hijrah. The favorable conditions for the uprising of slaves on the one hand, and the genius of Ali ibn Mohammad on the other hand, led to the rebellion of his supporters, the development of a government and the construction of cities and numerous consequences for the people of Khuzestan and southern Iraq. The Negros repeatedly crushed the forces of caliphate; however, Al-Muwafaq Bellah Abbasi (278 A. H) could finally defeat the Negros during an exhausting three-year-war and ended their rebellion and fifteen-year- government.<br />In this article, relying on the descriptive analytical approach, the policies of Al-Mowafaq Bellah against the Negros and the reasons for their success have been investigated. According to the findings of this study, the most successful policies were vigilance and prevention of captivity in ambushes of Negros, providing modern military equipment such as warships for fighting in swamps and rivers, and trenches, regulating the income and expenses of the court of caliphate and regular payment of pensions to the soldiers involved in war with the Negros, providing safety and pension for the fugitive Negros, taking advantage of the military and security information of the fugitive Negros, trying to free the families of Muslims caught in the hands of the Negros, achieving public confidence through repairing roads and restoring bridges and finally developing commerce in the areas recaptured from the Negros.شورش بردگـان به رهـبری عـلیبنمحـمد صاحـبالزنج (م.270ق) علیه خـلافت عباسی، یکی از مهمترین رویدادهای میانه قرن سوم هجری است. زمینههای مساعد برای قیام بردگان از یک سو، و نبوغ شخص علیبنمحمد از سوی دیگر، سبب شد که شورش طرفداران او به تشکیل حکومت و ساخت شهرها و پیامـدهای متعـددی برای مـردم خوزسـتان و جنوب عراق منجر شود. زنگیان بارها نیروهای خلافت را در هم شکستند؛ ولی در نهایت، الموفق بالله عباسی (278ق) توانست در طیّ یک جنگ فرسایشی سهساله، زنگیان را شکست دهد و به شورش و حکومت پانزدهساله آنان پایان دهد. <br />در این مقاله با رویکرد وصفی- تحلیلی، به بررسی تاکتیکهای الموفق بالله بر ضدّ زنگیان و دلایل موفقیت آنها پرداخته شده است. بر اساس یافتههای این پژوهش، شاخصترین تاکتیکهای موفق عبارت بودند از: هوشیاری و جلوگیری از اسارت در کمینهای زنگیان، فراهم آوردن تجهیزات لازم نظامی روز مثل کشتیهای جنگی برای نبرد در باتلاقها و رودخـانهها و خنـدقها، نظـم دادن به دخـل و خـرج دربار خلافت و پرداخت منظم مستمری نظـامیان درگیر جـنگ با زنگیان، امان دادن به زنگیان فراری و در نظر گرفتن مقرّری برای آنان، استفاده از اطلاعات نظامی و امنیتی زنگیان فراری، کوشش برای آزاد ساختن نوامیس مسلمانان گرفتار در چنگ زنگیان، جلب اعتماد عمومی از طریق تعمیر راهها و مرمت پلها و سرانجام توسعه بازرگانی در مناطق پسگرفتهشده از زنگیان.https://hiq.bou.ac.ir/article_72759_2e9c0cb3bbe5c7e94be30fe584a0d715.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643125220240621The Zoroastrians' Social and Cultural History in Safavid and Qajar Eras on the basis of the Travel booksتاریخ اجتماعی ـ فرهنگی زردشتیان ایران در دوره صفویه و قاجاریه با تکیه بر سفرنامهها1491787390110.22081/hiq.2021.48290.1579FAفهیمهشکیباعضو هیئت علمی و استادیار دانشکده ایرانشناسی دانشگاه ولیعصر(عج)، رفسنجان، ایران0000-0002-0546-3800سمیهخانی پورعضو هیئت علمی و استادیار دانشکده ایرانشناسی دانشگاه ولیعصر(عج)، رفسنجان، ایرانJournal Article20170818Zoroastrianism is considered as one of the most ancient religions in the world; since, it was the official religion of Iran from the 6th century B. C to the 7th A. D. Consistent with the advent of Islam in Iran, the resistance of a few Zoroastrian followers to join the new religion led to failure due to the various factors; moreover, the Zoroastrian population was gradually reduced to small and scattered minorities. The survivors of Zoroastrians, mostly living in Iran and India at the present time, still believe in the prophet’s instructions.<br />This study, done through the descriptive-analytical method, has presented the socio-cultural history of the Zoroastrians based on the information provided by the writers of travel books in Safavid and Qajar eras and the findings clarifies that the Zoroastrians were always different from the Muslims from Safavid era to the middle of Qajar era they often played a minor role in the society with their difficult life. However, they maintained their adherence to their religion and tradition. From the middle of Qajar era, Zoroastrians' living conditions was improved due to the assistance of Indian Persians, and this issue caused the existing pressures and discriminations to fade over time, and Zoroastrians gradually regained their special cultural and social identity.آیین زردشتی، یکی از کهنترین ادیان جهان است که از سده ششم پیش از میلاد تا هفتم میلادی، دین رسمی ایـران بوده است. با ورود اسلام به ایـران، انـدک پیـروان زردشـتی که برای پیوسـتن به دیـن جـدید مقـاومت میکردند، متأثر از عوامل گوناگون به انزوا رفتند و با گذشت زمان، جمعیت زردشتیان به اقلیتهای کوچک و پراکـندهای فـرو کاسـته شـد. بازماندگان پیـرو آیین زردشـت که اکـنون اغلب در ایران و هند زندگی میکنند، همچنان به آموزههایی که پیامبرشان بدانها آموخته بود، باور دارند. <br />در پژوهش حاضر به روش وصفی ـ تحلیلی، تاریخ اجتماعی ـ فرهنگی عامه زردشتیان مستند به اطلاعاتِ ارائهشده از سوی سفرنامهنویسان دوره صفویه و قاجاریه، شرح داده شده است. این بررسی، نشان میدهد که زردشتیان از دوره صفویه تا نیمه عهد قاجار، همواره از مسلمانان متمایز بودند و در زندگی دشوار خود، اغلب نقش کمرنگی در جامعه داشتند؛ ولی با وجود این، پایبندی به دین و سنّت خود را حفظ کردند. از اواسط دوره قاجار، اوضاع معیشتی زردشتیان با کمک پارسیان هند بهبود یافت و همین امر، سبب شد فشارها و تبعیضهای موجود بهمرور کمرنگ شود و زردشتیان بهتدریج هویت ویژه خود را از لحاظ فرهنگی و اجتماعی بازیابند.https://hiq.bou.ac.ir/article_73901_86bd7608a82d2deaa233651c22c61afb.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643125220240621The Connection between Imperial Nationalism and the Establishment of Ferdowsi's Millennium Ceremony in the Era of Pahlavi the Firstپیوند ملیگرایی شاهنشاهی و برپایی مراسم هزاره فردوسی در دوره پهلوی اوّل1792117246910.22081/hiq.2022.60461.2156FAعلی محمدطرفداریاستادیار تاریخ، عضو هیئت علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایرانJournal Article20210313The celebration ceremony and the Congress of millennium of Ferdowsi to commemorate the 1000th birthday of Hakim Abolqasem Ferdowsi, the poet of the Shahnameh in 1313 A. H, is one of the most prominent manifestations of nationalism in time of Pahlavi the first. It was being held with the presence of Reza Shah and the most important political and cultural figures. Moreover, the construction and opening of Ferdowsi's mausoleum in Tus city marked a new chapter in the representation of Ferdowsi's lifetime and studies of Shahnameh at the national level with the aim of strengthening the ideology of imperial nationalism.<br />The central issue of the present research is to investigate the why and how of holding this ceremony and to explain its relationship with the imperial nationalism dominating the political and cultural atmosphere of government of Pahlavi the first by taking advantage of the primary sources of this era. The study of the main historical sources related to this era declares that under the pretext of celebrating Ferdowsi’s status and dignity in the millennium of his birth, Pahlavi government considerably endeavored to increase the authority and legitimacy of the imperial nationalism of that era and through the exploitation of Shahnameh, it tried to introduce this famous epic and historical piece of Iranian literature as a document of admiration and devotion towards the kings by the Iranians throughout the history.برپایی مراسم جشن و کنگره هزاره فردوسی و بزرگداشت هزارمین سال تولد حکیم ابوالقاسم فردوسی، سراینده شاهنامه در 1313ش، از برجستهترین و ماندگارترین نمودهای ملیگرایی در حکومت پهلوی اوّل است که با حضور و دخالت شخص رضاشاه و مهمترین رجال سیاسی و فرهنگی این حکومت، همراه با احداث و افتتاح آرامگاه فردوسی در شهر توس به اجرا درآمد و فصل نوینی را در بازنمایی زندگی و زمانه فردوسی و مطالعات شاهنامهشناسی در سطح ملی با هدف تقویت ایدئولوژی ناسیونالیسم شاهنشاهی رقم زد. <br />مسئله محوری پژوهش حاضر، بررسی چرایی و چگونگی برگزاری این مراسم و تبیین نسبت آن با ملیگرایی شاهنشاهی حاکم بر فضای سیاسی و فرهنگی عهد پهلوی اوّل بر پایه رجوع به منابع دستِاوّل این دوره است. بررسی منابع اصلی تاریخی مربوط به این دوره که نتایج آن در این مقاله بهتفصیل ذکر شده است، نشان میدهد که حکومت پهلوی به صورتی گسترده کوشید تا از طریق بزرگداشت مقام و منزلت فردوسی، به بهانه هزارمین سال تولد وی، بر گستردگی، قدرت و توان مشروعیتبخش ایدئولوژی ناسیونالیسم شاهنشاهی آن دوره بیفزاید و از طریق بهرهبرداری از شاهنامه، این منظومه حماسی و تاریخی پُرآوازه ادبیات ایران را بهعنوان سند شاهدوستی و شاهپرستی ایرانیان در طول تاریخ معرفی کند.https://hiq.bou.ac.ir/article_72469_b5c298a2e20c04b037f543c3f5b5389f.pdf