دانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643121شماره 4 - زمستان99 _ مسلسل 8420210305Tribalism Geopolitics and Islam’s Dealing with It; The Advent of Islam as an Ibrahimi Religion in the Geopolitical Structure of Saudi Arabiaژئوپولتیک قبیلهگرایی و مواجهه اسلام با آن؛ ظهور اسلام به مثابه دینی ابراهیمی در ساختار ژئوپولتیکال عربستان7246966310.22081/hiq.2021.69663FAعبدالمجیدمبلغیاستادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیJournal Article20181224Based on the explanation of geopolitical structure of Arabian Peninsula before and after the advent of Islam, this research presents an understanding of the nature, authority and logic of policy in the political discourse of Quraysh which is hoped to be effective in the appreciation of changes leading to the advent and propagation of Islam as an Ibrahimi religion. Such an explanation opens the way towards understanding a collection of political relations reflecting on them can provide a considerable awareness towards the identification of the structure of authority in the tribalism system throughout the advent of Islam. The methodological approach of this research has been taken from discourse. In this regard, it has been endeavored to investigate and analyze the differences in two discourses of Islam as an Ibrahimi religion and Quraysh as a structure reliant on tribalism and to discuss the way of transferring from Arabic traditional tribalism with the centrality of Quraysh to the Islamic era.این پژوهش بر اساس توضیحی از ساختار ژئوپولتیک شبه جزیره عربستان در پیش و پس از ظهور اسلام به ارائه درکی از سرشت قدرت و منطق سیاست در گفتمان سیاسی قریش میپردازد که در فهم تحولات منجر به ظهور و گسترش اسلام به مثابه دینی ابراهیمی مؤثر واقع میشود. چنین توضیحی راهی به فهم مجموعهای از مناسبات سیاسی میگشاید که تأمل در آنها می تواند تمهیدگر آگاهی پیشینی کمابیش قابل توجهی برای شناخت ساختار قدرت حاکم بر نظام قبیلهگرایی در عهد ظهور اسلام گردد. رویکرد روششناختی این پژوهش برگرفته از گفتمان است. بر این اساس تلاش شده است که تفاوتهای زنجیرههای دلالت در دو گفتمان اسلام به مثابه دینی ابراهیمی و قریش به مثابه ساختاری متکی بر قبیله گرایی بررسی و تحلیل گردد و نحوه انتقال از قبیلهگرایی سنتی عربی با محوریت قریش به عهد اسلامی به بحث گذاشته شودhttps://hiq.bou.ac.ir/article_69663_8f6241290dc80d0911a430f9e9306659.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643121شماره 4 - زمستان99 _ مسلسل 8420210219The Historical Validation of the Shiite’s Reports Compared with The Sunnite’ Historical Reports; Case study of Reports Concerning the Relations Between Imam Sajad (PBUH) and Abd al- Malik Ibn Marwanاعتبارسنجی تاریخی گزارشهای شیعی در مقایسه با گزارشهای تاریخی اهل سنت؛ مطالعه موردی گزارشهای مرتبط با تعاملات امام سجاد(ع)و عبدالملک بن مروان25506970910.22081/hiq.2021.69709FAعباسمیرزایی نوکابادیاستادیار دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20160907The difference between the methodology of Sunnites and Shiites in relation to the narration of historical reports is considered the issue in the domain of textual criticism method showing how the change of intellectual traditions influence the narration of reports. This research investigates the reports related to the interaction between Imam Sajad (PBUH) and Abd al- Malik Ibn Marwan having been transferred from the sources of Sunnites to those of Shiites and through the comparison between the two sets of sources belonging to the Sunnite and Shiite, this research is to illustrate that the reports related to the history and conduct of Prophet’s household have constantly changed during the different religious trends with no evaluation of the truth and untruth of the events themselves. Likewise, the transferring of narrations related to the relationships between Imam Sajad (PBUH) and Abd al- Malik Ibn Marwan to Imami sources has been probably done due to the religious purposes and the promotion of infallible Imams’ status. Finally, the intellectual traditions of extremists or the people suspicious to exaggeration has not been ineffective on some of these changes.تفاوت روششناختی اهل سنت و شیعه در نقل گزارش های تاریخی از موضوعات حوزه روش نقد متن است که نشان میدهد تغییر سنتهای اندیشهای چگونه بر نقل گزارشها اثر میگذارد. این پژوهش به بررسی گزارشهای مرتبط با تعاملات امام سجاد(ع) و عبدالملک مروان که از منابع اهل سنت به منابع شیعی راه یافته است، میپردازد و با روشی مقایسهای میان دو گروه از منابع اهل سنت و شیعی بر آن است که به دور از ارزشگذاری درباره درستی یا نادرستی اصل روایتها نشان دهد گزارشهای مرتبط با تاریخ و سیره اهل بیت(ع) پیوسته در جریان های مختلف مذهبی، تغییراتی را به خود دیده است و انتقال روایات مربوط به روابط امام سجاد(ع) و عبدالملک بن مروان به منابع امامی نیز همراه با پرداختهایی بوده است که به احتمال با اهداف مذهبی و ارتقای جایگاه ائمه(ع) صورت پذیرفته است و سنتهای فکری غالیان و یا متهمان به غلو در پارهای از این تغییرات بی تأثیر نبوده است.https://hiq.bou.ac.ir/article_69709_9337d889a4a38ff9293eb4a9a930cb89.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643121شماره 4 - زمستان99 _ مسلسل 8420210219The Analysis of Networking of Political-Religious Authority in Time of Imam Raza’s Sons Based on Charles Tilly’s Political Theoryتحلیلی بر شبکه سازی قدرت سیاسی ـ دینی در عصر ابناء الرضا(ع) بر اساس نظریه بسیج سیاسی چارلز تیلی51786971010.22081/hiq.2021.69710FAرحمتعباس تبار مقریاستادیار علوم سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه مازندرانعادلهآزرم نژادکارشناسی ارشد تاریخ اسلام، دانشگاه تقریب مذاهب اسلامیJournal Article20190423The political conditions of community and their consequences in favor of the infallible Imams (PBUT) provided the ground for taking advantage of institutes supporting them in dealing with the present conditions in the best way. Vekalat is an institute which was highly effective in time of Imam Raza’s Sons, Imam Javad (PBUH), Imam Hadi (PBUH), Imam Askari (PBUH). The present article is to answer the question on how this institute could preserve and propagate the political- religious movement of Infallible Imams and Shiites in this era.
Considering the main variables in Charles Tilly’s model and descriptive-analytical method of research as well as the library sources, the findings of the present research reveal that the Infallible Imams could protect themselves and Shiites throughout the critical conditions by optimizing the capabilities of this organization. Taking advantage of political intelligence and the exact measurement of situation as well as relying on Vekalat organization, Imam Raza’s Sons neutralized the endeavors of Abbasid government towards the defacement of Imams and Shiitesشرایط سیاسی جامعه و پیآمدهای آن برای ائمه اطهار(ع) زمینهساز بهرهگیری از نهادهایی بود که ایشان را در رویارویی با شرایط موجود به بهترین شکل یاری میکردند. وکالت نهادی است که در دوره ابناء الرضا(ع) در گستره بیشتری نقشآفرین بود. مقاله حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که نهاد وکالت چگونه در دوره ابنالرضا توانست موجب حفظ و گسترش نهضت سیاسی – دینی ائمه اطهار(ع) و شیعیان شود؟ یافتههای پژوهش حاضر با تکیه بر متغیرهای اصلی مدل بسیج سیاسی چارلز تیلی و با روش وصفی ـ تحلیلی بر اساس دادهها و منابع کتابخانهای نشان میدهد که ائمه اطهار(ع) با بهینه سازی قابلیتهای این سازمان توانستند در شرایط بحرانی، حافظ جان و امنیت خود و شیعیان باشند. ائمه ابناء الرضا(ع) توانستند با بهرهمندی از هوش سیاسی و موقعیت سنجی دقیق خود و مدد جستن از سازمان وکالت، مانع به نتیجه رسیدن کوششهای همه جانبه حکومت عباسی برای مخدوش سازی چهره ائمه(ع) و شیعیان ایشان شوند.https://hiq.bou.ac.ir/article_69710_1ae189730b41475cc7e09ecc5f159de8.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643121شماره 4 - زمستان99 _ مسلسل 8420210219Change of The Shiite Nature of Abbasid Movement from Its Development to Caliphate Phaseچرخش ماهیت شیعی جنبش عباسیان از آغاز تا آستانه خلافت791126971110.22081/hiq.2021.69711FAمحمدرضابارانیاستادیار و عضو هیأت علمی گروه تاریخ دانشگاه الزهرا و نویسنده مسئولیونسغفاری پوردکتری مدرسی معارف اسلامی، گرایش تاریخ و تمدن از دانشگاه باقرالعلوم(ع)Journal Article20180522The relationship between Abbasids and Prophet’s household, following Amir al- Momenin Ali (PBUH), perusing the revenge of Ashura martyrs, the mottos like <em>Al Reza Men Aal e- Mohammad and Ya Mansour</em> and the reports on their siblings being regarded as Mansour or Mahdi provided the ground for Abbasids to be of Shiite tendency and belong to the Shiite groups such as <em>Kisaniyeh</em> and <em>Zeidiyeh</em>, before caliphate. The likeness of the nature of Abbasid movement with Shiite symbols are considered the issues worth to be investigated. Taking advantage of the descriptive-analytical approach and the library method of research, this study critically investigates the nature of Abbasid Shiite movement. This issue is in need of measurements related to the social position of movement, the religious position of people leading the movement, the conduct of Abbasid leaders, the motivation and objectives behind this movement and its actualization for the Shiites so that the amount of belief and consistency of Abbasids with the Shiite thoughts in the process of movement to the achievement of caliphate will be crystalized. The findings of this research illustrate that the convergence of Abbasid movement with the Shiite beliefs has covertly changed and gradually tended toward the beliefs of Shiite competitor groups.خویشاوندی نسبی عباسیان با خاندان رسالت، پیروی از امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در برابر امویان، پیگیری خونخواهی شهیدان عاشورا، شعارهایی مانند الرضا من آل محمد و یا منصور و گزارشهایی درباره منصور و مهدی بودن فرزندان آنان، زمینهای فراهم آورده بود که عباسیان در دوره پیش از خلافت دارای گرایش شیعی و مانند کیسانیه و زیدیه از گروههای شیعی شمرده شود. همسانی و همسویی ماهیت جنبش عباسیان با این نمادهای شیعی از موضوعات شایسته پژوهش است.
این مقاله با روش گردآوری دادهها و تتبع کتابخانهای و با رویکرد وصفی و تحلیلی به بررسی انتقادی ماهیت جنبش شیعی عباسیان میپردازد. این ارزیابی نیازمند سنجههایی در زمینه جایگاه اجتماعی جنبش، جایگاه دینی رهبران جنبش، رفتار رهبران عباسی، انگیزه و اهداف جنبش و دستآورد جنبش برای شیعیان است تا میزان باور و همراهی عباسیان با اندیشههای شیعی در فرآیند جنبش تا دستیابی به خلافت روشن گردد. یافتههای این پژوهش نشاندهنده آن است که همگرایی جنبش عباسیان با باورهای شیعی در یک فرآیند پنهان چرخش داشته است و گامبهگام به اندیشههای گروههای رقیب شیعه گرایش پیدا کرده است.https://hiq.bou.ac.ir/article_69711_82280fdfa89d61a0559f30fb915d416e.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643121شماره 4 - زمستان99 _ مسلسل 8420210219A Comparative Study on The Different Narrations of Historians in the Third and Fourth Centuries on Caucasus Eventsبررسی مقایسهای روایتهای متفاوت تاریخنگاران قرنهای سوم و چهارم هجری از رویدادهای قفقاز در دو قرن نخست هجری1131346971210.22081/hiq.2021.69712FAمحمدرضاکیوانیدانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه اصفهانفریدوناله یاریعضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه اصفهان (نویسنده مسئول)مصطفیپیرمرادیاندانشیار و عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه اصفهانJournal Article20180213The study of historical sources of Caucasus domain in the third and fourth centuries illustrates that there is some disorder in some narrations related to this region such as the conquest of Caucasus, the event of Balanjar, the conquest of Baytha and Khaqan e- Khazar. This research tries to have a new look towards the reality of these events and their exact time of happening by taking advantage of descriptive-analytical method of research and the library sources with the purpose of more crystallization of Caucasus historiography in the domain of eastern caliphate as well as the comparative study of different sources and ideas of researchers in the area of Caucasus. This research shows that there is no uncertainty in the event itself considering the existing sources but sometimes there are some errors in regard with the attribution of some events to the individuals or their time of happening which could be removed through the exact historical investigationبررسی منابع تاریخی حوزه قفقاز در قرنهای سوم و چهارم هجری نشان میدهد در پارهای روایتهای مربوط به این منطقه مانند فتح قفقاز، رویداد بلنجر، فتح البیضاء و دامادی خاقان خزر آشفتگیهایی وجود دارد. این پژوهش میکوشد با روش وصفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانهای و با هدف روشنتر ساختن تاریخنگاری قفقاز در حوزه خلافت شرقی با بررسی مقایسهای منابع مختلف و آرای پژوهشگران حوزه قفقاز با نگاهی تازه به واقعیت این رویدادها و زمان دقیق آن بنگرد. این پژوهش نشان میدهد که در موارد اختلافی، تردیدی در اصل رویداد در منابع وجود ندارد ولی گاه، خطاهایی در انتساب برخی رویدادها به اشخاص و یا زمان وقوع رویدادها به چشم میخورد که با بررسیهای دقیق تاریخی میتوان آنها را برطرف ساختhttps://hiq.bou.ac.ir/article_69712_d1099fb4bb898d730e33ca828ad00789.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643121شماره 4 - زمستان99 _ مسلسل 8420210219A Study on The Reasons of Change of Ritual Ceremonies in Mashhad, Qajar Eraبررسی علل تحول مراسم آیینی و سوگواری شهر مشهد در دوره قاجار1351706971310.22081/hiq.2021.69713FAعلیروحانی قوچانیدانشجوی دکتری ،گروه تاریخ ایران بعد از اسلام ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبسترشهرزادساسان پوراستادیار گروه معارف اسلامی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی (نویسنده مسئول)حسینآبادیاناستاد گروه تاریخ ، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) ، واحد قزوینمنیرهکاظمی راشداستادیارگروه تاریخ ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبسترJournal Article20190316The element of religion has been of main role in regard with the intellectual infrastructure of Iranian community and its direct effect is outstanding in most of the economic, cultural, and social changes. In this regard, the governments have paid a particular attention to the religion and ritual ceremonies during the history. In time of Qajar, along with the continuation in the way of holding the ritual ceremonies, a kind of alteration developed in them as well. Khorasan state and particularly Mashhad was one of the main centers of this alteration due to its significant situation.Following the descriptive-analytical approach, the present article is to answer the question on the extent the ritual and lamentation ceremonies in Mashhad regarded as the most important religious city of Iran, changed under the influence of the political approach of Qajar rulers as well as the administrative elementsمؤلفه دین و مذهب، همواره نقش عمدهای در زیر ساخت فکری جامعه ایرانی داشته است و تأثیر مستقیم آن در بیشتر تحولات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی جامعه چشمگیر است. ازاینرو در طول تاریخ، حکومتها توجه خاصی به مذهب و مراسم آیینی داشتهاند. در دوره قاجار در کنار تداوم شکل برگزاری مراسم مذهبی و آیینی، یک نوع تحول هم در آنها صورت گرفت. ایالت خراسان و به ویژه شهر مشهد به سبب موقعیت خاص خود، یکی از مراکز اصلی این تحول بود. مقاله پیش رو با روش وصفی - تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش است که مراسم آیینی وسوگواری در مشهد به عنوان مهمترین شهر مذهبی ایران به چه میزان تحت تأثیر عوامل مختلف، به ویژه رویکرد سیاسی حاکمان قاجار و عوامل اجرایی آن دچار تحول شد؟https://hiq.bou.ac.ir/article_69713_98d48032df61ef3db7e73599ab9663bb.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643121شماره 4 - زمستان99 _ مسلسل 8420210219The Role of Scholars on the Religious Relations in Sham Region in Mamluk Era (648-923 After Hijrah)نقش عالمان در مناسبات مذهبی منطقه شام در عصر ممالیک (923-648ه.ق.)1972246971510.22081/hiq.2021.69715FAشهنازکریم زاده سورشجانیدانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه باقرالعلوم(ع)، عضو گروه تاریخ و استاد همکار مجتمع آموزش عالی بنت الهدی وابسته به جامعه المصطفیزهراءروح اللهی امیریاستادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)Journal Article20180613The religious relations in the strategic region of Sham have been constantly at the mercy of the policies dominated on the intellectual approaches of this region. Consideration of the way of scholars’ taking part in giving the direction to these relations in the important and sensitive era of Mamluk can discover part of the intellectual disputes in this district.
In this respect, the present research is to answer the question related to the role of Sunnite and Shiite scholars in regard with the religious relations of Mamluk era relying on the descriptive-analytical approach. The findings of this research clarify that the Sunnite scholars with the support of the Sunnite higher social rank rulers took a kind of confrontational approach towards this issue and the ground for the severe social disputes between Sunnites and Shiites and consequently more and more divergence among them was provided. On the other hand, the effort of Shiite scholars towards preserving the identity and existence of Shi’ism along with convergence with Sunnites wat not successful. This issue was due to the Sunnites’ frail and passive status as well as their precautionary concealment. Accordingly, the ground for the settlement of social disputes could not be provided.مناسبات مذهبی در منطقه راهبردی شام، همواره تابعی از سیاستهای حاکم بر رویکردهای فکری این منطقه بوده است. پرداختن به چگونگی ایفای نقش عالمان در جهت دهی به این روابط در عصر حساس و مهم ممالیک (923-648ه.ق.) میتواند بخشی از منازعات فکری این منطقه را ریشهیابی کند. بر این اساس، پژوهش حاضر با روش وصفی ـ تحلیلی درصدد پاسخگویی به این سؤال است که نقش عالمان شیعی و سنی در مناسبات مذهبی عصر ممالیک چگونه بوده است؟ یافتههای این پژوهش نشان میدهد که عالمان سنی مذهب به واسطه حمایت حاکمان سنی و تراز اجتماعی بالاتر، اغلب با رویکردی تقابلی به ایفای نقش پرداختهاند و این امر زمینهساز تعارضات شدید اجتماعی شیعی ـ سنی و واگرایی هرچه بیشتر بین آنها بوده است. از سوی دیگر، کوشش عالمان شیعه برای حفظ هویت و موجودیت تشیع در راستای همگرایی با اهل سنت به دلیل موضع ضعف و انفعال آنها و استفاده از پوشش تقیه ماهیت همگرایانه نیافته است و زمینه رفع تعارضات اجتماعی را فراهم نکرده است.https://hiq.bou.ac.ir/article_69715_a5845332a840a1e318d7d89c1755f98d.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643121شماره 4 - زمستان99 _ مسلسل 8420210219The Study of Disagreement Between Afaqis and Deccanis in Bahmanid Government and The Shiite Local Governments of Deccanبررسی منازعات آفاقیها- دکنیها در حکومت بهمنیان و حکومتهای محلی شیعه دکن2252606971610.22081/hiq.2021.69716FAلیدامودتاستادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهوازعلیسجادیدانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ اسلام دانشگاه شهید چمران اهوازJournal Article20191222Muslims were divided into two social groups of Afaqis and Deccanis while entering to Deccan. Afaqis who had entered Deccan from Iraq and Iran, quickly penetrated into the social layers of Deccan city and they even took up important positions in the governmental court because of their knowledge, discipline, complete or relative economic welfare. This issue provided the ground for the constant competition with native Muslims famous for Deccani. Simultaneous with the establishment of Bahmanid government as well as the Shiite governments after Bahmanids, the disputes between Afaqis and Deccanis increased. Relying on the descriptive-analytical method of research, the present article is to investigate the effective elements of the relations between Afaqis and Deccanis in Bahmanid government and the local Shiite governments such as Qutb Shahi, Adelshahi and Nezamshahi from the ninth to eleventh centuries in Deccan. The findings of research demonstrate that the scientific and disciplinary background of Afaqis and official realization of Shiite denomination in the local governments of Deccan as well as the policy of early sultans led to Afaqis’ achieving authority and consequently the uprising of Deccanis and eventually massacre and suppression of Afaqisمسلمانان از زمان ورود به منطقه دکن به دو گروه اجتماعی آفاقی و دکنی تقسیم شدند. آفاقیها که از ایران و عراق به دکن رهسپار شده بودند به دلیل برخورداری از علم، ادب و رفاه کامل یا نسبی اقتصادی به سرعت در لایههای اجتماعی شهری دکن نفوذ کردند و حتی در دربار حکومتی، مناصب حساسی را در اختیار گرفتند. این امر، زمینهساز رقابت پیوسته با مسلمانان بومی و محلی شد که به دکنی معروف بودند. با تأسیس حکومت بهمنیان و حکومتهای شیعی پس از بهمنیان، منازعات آفاقیها و دکنیها رو به افزایش نهاد.
مقاله پیش رو بر آن است به روش وصفی ـ تحلیلی، عوامل مؤثر بر مناسبات آفاقیها و دکنیها در حکومت بهمنیان و حکومتهای محلی شیعه مانند قطبشاهیان، عادلشاهیان و نظامشاهیان را در قرنهای نهم تا یازدهم هجری در محدوده دکن هند بررسی کند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که علاوه بر سیاست سلاطین نخستین بهمنی، پیشینه علمی و ادبی آفاقیها و به رسمیت شناخته شدن مذهب تشیع در حکومتهای محلی دکن موجب قدرتگیری آفاقیها و برانگیخته شدن دکنیها و در نهایت قتلعام و سرکوب آفاقیها شد.https://hiq.bou.ac.ir/article_69716_383492dcdb6d807b1a4d48d6afba000c.pdf