دانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643112شماره 3 - پاییز 90 - مسلسل 4720110923The Historical Investigation of the Islamic "Coherence" and "Identity" after Ashuraبررسی تاریخیِ «انسجام» و «هویّت» اسلامی بعد از عاشورا7395233FAحبیب اللهباباییعضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و مدیر گروه مطالعات اسلام و غربJournal Article20141013The affection of Muslims towards the family of infallibility and purity (P.B.U.H) as the way of achieving the fruit of Islam Prophet's mission would be considered as a vital element in the preservation of Islamic Identity, and the recall of Imam Hossein's disasters has been efficient in providing this fundamental affection and identity. <br />In this article, through the statement of historical evidences, it would be emphasized to this point that the recall of Imam Hossein's disasters in Ashura has been constantly the cause of the coherence of Islamic nation in uprisings, Islamic centers and identity during the history of Islam and not only the Muslims but also non-Muslims have been greatly benefited from it in the formation of their identity and "divine self".محبت مسلمانان به اهل بیت عصمت و طهارت به عنوان طریق تحقق ثمرۀ رسالت پیامبر اسلام، عاملی حیاتی در حفظ هویت اسلامی است و یاد مصائب امام حسین در ایجاد این مودت و هویَت بسیار اساسی موُثر بوده است. در این مقاله با بیان شواهد تاریخی بر این نکته تأکید خواهد شد که یاد مصائب امام حسین در عاشورا، همواره سبب انسجام امت اسلامی در قیامها، کانونهای اسلامی و هویّت اسلامی در طول تاریخ اسلام شده است و نه تنها مسلمانان، بلکه غیر مسلمانان نیز در شکل گیری هویَت و «منِ الهی» خود از آن استفادههای فراوانی کردهاند.https://hiq.bou.ac.ir/article_5233_9ed835c6553c225cd5a42ccc5d812f77.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643112شماره 3 - پاییز 90 - مسلسل 4720110923The Grounds and the Elements of Presence of Shiites in the Structure of Abbasid Caliphate from 575 to 656 A.Hزمینهها و عوامل حضور شیعیان در ساختار خلافت عباسی از 575 ق تا 656 ق41785234FAمحسنالویریاستادیار تاریخ دانشگاه باقرالعلومرضیه الساداتموحد ابطحیدانش آموختة کارشناسی ارشد تاریخ دانشگاه باقرالعلوم علیه السلامJournal Article20110908The commencement of the leadership of caliphate, Nasir le- Dine Allah (575 - 622 After Hijrah) is considered as a turning point in the history of the end of Abbasid government; since he gave power after a period of power stagnancy in Abbasid caliphate. <br />What is of great importance in this period of time is the access of Shiites as part of governmental agents to the power in such a way that being present in various principles of government, they could do salient activities until the collapse of Baqdad via Mongolians. Utilizing the view of Michael Stanford, this article has considered the most effective elements such as the weakness of caliphate, the alteration in the view of Abbasid caliphates towards Shiites, struggles of Abbasids and Kharazmshahids, the tendency of people toward shiites, the alteration of the concept of oppressive government for Shiites, the thought of preserving the Shiite community, salience and adroitness of Shiites and improving their capabilities.آغاز رهبری خلیفه، ناصرلدینِ الله (575-622 ق) نقطة عطفی در تاریخ اواخر حکومت عباسیان محسوب میشود؛ چرا که روی کار آمدن وی پس از یک دوران رکود قدرت در خلافت عباسی صورت گرفت. آن چه در این دوران اهمیت دارد راه یافتن شیعیان به عنوان بخشی از کارگزاران حکومتی به ساختار قدرت است، به گونهای که توانستند با حضور در ارکان مختلف حکومت، دست به فعالیتهایی برجسته تا سقوط بغداد از سوی مغولان بزنند. این مقاله با استفاده از دیدگاه مایکل استنفورد، مهمترین عوامل اثرگذار بر این پدیده را اینگونه بر شمرده است. ضعف خلافت، تحول نگاه خلفای عباسی نسبت به شیعیان، منازعات عباسیان و خوارزمشاهیان، اقبال مردم به تشیع، تحول مفهوم حکومت جائر نزد شیعیان، اندیشه حفظ جامعه شیعی، برجستگی و کاردانی شیعیان و افزایش توانمندیهای آنان. <br /> https://hiq.bou.ac.ir/article_5234_2c1a51cde8b2731ce4b6551bc28addcc.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643112شماره 3 - پاییز 90 - مسلسل 4720110923The End of History; an Investigation on the Future of History in View of Thinkersفرجام تاریخ؛ جستاری دربارة غایت تاریخ در نگرة شماری از متفکران791105235FAسید علیرضاواسعیدانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیJournal Article20100418The prediction of "the future of history" or "the end of history" has been the center of attention of thinkers from long ago and it has faced them with this fundamental issue that supposing the purposefulness of history, which future is on the way of human being? Of course, this issue attracts the attention of the mass of people, but they overcome their need to some extent through optimism or affected by the prevalent traditions or the religious instructions as well as the prevalent culture, whereas thinkers won't easily communicate with that. This issue has been considered as the major concern during history, particularly when the difficulties of human life continued for a long time. From their viewpoint, the history could not be considered as an endless and aimless issue. Therefore, a number of thinkers decided to provide a comprehensive and meaningful interpretation from life to justify the minor and apparently human-created events in the light of it and to give the herald of human's life. This issue would not be possible except through the realization of a purposeful phenomenon. Consequently, in the last phases, particularly among western researchers, it has been done many debates in this regard. A great number of people who investigate this phenomenon are inspired by religious instructions but some thinkers focus on it from a philosophical view point. They attempt to find out the direction of history through identifying it as a reality and through which they try to open a window to look at the future in order to predict the perspective of human life. This writing is to investigate the view point of three philosophers of history such as Ibn e-Khaldun, Vico and Herder to show the future of history from their view point. <br />Such investigations should be considered as primary studies to the perception of Mahdi's promised community resembling the bright future of humanity. شناخت «آیندۀ تاریخ» یا «غایت تاریخ» از دیرباز اندیشه اهل نظر را به خود مشغول داشته و آنان را با این پرسش اساسی روبرو کرده است که با فرض غایتمندی تاریخ، چه آیندهای فراروی بشر قرار دارد؟ البته، این پرسش، اذهان توده مردم را نیز می خلد، اما آنان با خوش بینی یا متأثر از سنت های رایج و یا تحت تأثیر آموزههای دینی و فرهنگ غالب، کم و بیش به ارضاء نیاز خود فائق میشوند، اما متفکران به آسانی با آن پیوند نمییابند. این مسئله در طول تاریخ از دغدغه های جدی بوده است، به ویژه در زمانهایی که سختی های متوجه حیات بشری، مدتی طولانی تداوم مییافت. از منظر اینان، تاریخ نمیتوانست امری بی پایان و بدون فرجامی مشخص باشد، از این رو دستهای از اندیشهگران در صدد تفسیری فراگیر و معنادار از زندگی برآمدند تا در پرتوی آن، رویدادهای خرد و به ظاهر آدم آفرید را توجیه نمایند و هم چنین، نوید زندگی بهتر را دهند و این امر تنها در سایة شناسایی پدیدهای هدفمند و غایتمدار به نام «تاریخ» قابل دستیابی مینمود. از این رو در دورههای اخیر، به ویژه در میان محققان غربی، گفت و گوهای زیادی در این باره انجام شده است. دستۀ بزرگی از کسانی که به این پدیده میپردازند، متأثر از آموزههای دینیاند، اما پارهای از اندیشهگران از دیدگاه فلسفی بدان توجه میکنند و به زعم خویش میکوشند تا با شناخت «تاریخ به مثابۀ واقعیت» سمت و سوی حرکت آن را دریابند و از طریق آن، دریچهای برای نگاه به «آینده» بگشایند و دورنمای زیست بشری را پیش بینی نمایند. این نوشتار دیدگاه سه تن از فیلسوفان تاریخ یعنی ابن خلدون، ویکو و هردر را به اختصار بررسی میکند تا نشان دهد از دیدگاه اینان، غایت تاریخ چیست؟ اینگونه بررسیها را باید مطالعاتی مقدماتی برای درک جامعة موعود مهدوی به مثابة آیندة روشن بشریت برشمرد.https://hiq.bou.ac.ir/article_5235_861f3d46f36e607184fcea301e1c1054.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643112شماره 3 - پاییز 90 - مسلسل 4720110923A Critical Investigation on the Method of historiography of the Article "Prophet Mohammad" in the Encyclopedia of Islam, New Editionبررسی انتقادی روش تاریخ نگاری مقاله «محمد؛ پیامبر اسلام» در ویرایش دوم دایرة المعارف اسلام1111355236FAحسینعبدالمحمدیاستادیار جامعة المصطفی العالمیهJournal Article20111029The image presented by Orientalists related to the life and characteristics of the Prophet Mohammad (P.B.U.H) in the encyclopedia of Islam, New Edition Leaden Publication, is so considerably different from that of him by Muslim historians in many aspects. It would be due to the religious, political and scientific insight of Orientalists as well as their method of studies related to the issues of the history of Islam. It seems that Mohammad's article in this encyclopedia has not been successful due to the lack of appropriate method in the analysis of incidents and the currents in the age of the Prophet. <br />In this writing, it has been investigated the way of historiography of this article such as superficial interpretation from Quran, not utilizing an appropriate research method in the history of Islam, and materialist interpretation around the spiritual facts.تصویری که خاورشناسان از زندگی و شخصیت حضرت محمد6 در ویرایش دومِ دائرة المعارف اسلام چاپ لیدن، ارائه میدهند در بسیاری از موارد با تصویری که مورّخان مسلمان در باره آن حضرت6 ارائه میدهند تفاوت چشمگیری دارد. دلیل این امر، علاوه بر بینش دینی، سیاسی و علمی خاورشناسان به شیوه مطالعات آنان در مسائل تاریخ اسلام بازمیگردد. به نظر میرسد نویسندگان مقالة «محمد؛ پیامبر اسلام» در این دائرةالمعارف، به دلیل نداشتن روشی مناسب، در بررسی و تحلیل حوادث و جریانهای عصر رسول گرامی6 چندان موفق نبودهاند. در این نوشتار، مهمترین ضعفها و اشکالهای روش تاریخ نگاری مقالة فوق مانند برداشت سطحی از قرآن، عدم به کارگیری روش تحقیق مناسب در تاریخ اسلام و تفسیر مادی برای حقایق معنوی بررسی شده است.https://hiq.bou.ac.ir/article_5236_2027ff42fc85824eb5a73e59de561ee7.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643112شماره 3 - پاییز 90 - مسلسل 4720110923The Study of the Geographical Origin of Barqid Householdواکاوی خاستگاه جغرافیایی خاندان برقی1371525237FAمهدینور محمدیدانش آموختۀ حوزه علمیه قم و محقق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیJournal Article20111001Qom has been considered as the cradle of Shiism and the center of growth of Shiite scholars in Iran from the late first century. In the past, this city was not a coherent one and it included various areas. One of these areas is "barqrud" or "Barqeh" to which the household of Barqih are contributed. Since a number of great Shiite scholars have been originated from this family, this attribution would be of great importance. In one hand, there exists other areas named "Barqeh" in the world some of them are more well-known than Barqeh of Qom; therefore the prior historical-geographical sources have been more attentive towards them. The investigation and proving the truth of the contribution of "Barqid household" to "Barqeh" of Qom and the denial of the other contributions documented to the historical-geographical reasons and evidences would be the goal of this article. قم از اواخر قرن نخست هجری، مهد تشیع و مرکز بالندگی عالمان شیعی در ایران بوده است. در گذشته، این سرزمین به صورت یک شهر منسجم نبود و شامل مناطق متعددی می شد. یکی از این مناطق، «برقرود» یا «برقه» است که «خاندان برقی» منسوب به آن هستند. از آن جا که تنی چند از عالمان بزرگ شیعه از این خاندان برخاستهاند، این انتساب اهمیت فراوانی مییابد. از سویی، مناطق دیگری با نام «برقه» در جهان وجود دارند که برخی از آنها از برقه قم مشهورتر و معروفتر هستند و از همین روی، منابع تاریخی – جغرافیاییِ متقدم، توجه بیشتری به آنها داشتهاند. بررسی، ردیابی و اثبات صحت انتساب «خاندان برقی» به «برقه» قم و رد انتسابهای دیگر مستند به دلایل و شواهد تاریخی – جغرافیایی، هدفی است که این مقاله آن را دنبال میکند.https://hiq.bou.ac.ir/article_5237_21693d5b149fda6866de4442953ff582.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643112شماره 3 - پاییز 90 - مسلسل 4720110923The Investigation of Convergence and Divergence of Ash'arids and Hanbalids in Saljuqid era in Baqdad (429-465 after hijrah)واکاوی همگرایی و واگرایی اشاعره و حنابله در دوره سلجوقی در بغداد (429 – 465 ﻫ ق)1531835238FAمهدیوزین افضلدانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی دانشگاه اصفهانحسیناسماعیلی نصر آبادیدانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی دانشگاه اصفهانJournal Article20111031Ash’arids and Hanbalids are both considered as Sunnite groups. Before Saljuqids gained power, Hanbalids were the most powerful and populated religious groups in the social and political arena of Baqdad community. Through Saljuqids' gaining power and the curse of Ash'arids by the order of Toqrol in 455 (after hijrah), a great number of Ash'arid scholars such as Joveini and Qoshairi migrated to Iraq and Hijaz, and this very factor affected on the propagation of Ash'arid religion in Baqdad. In the first phase of Saljuqid government (429-465 after hijrah), there existed a kind of convergent interaction among Ash'arids, Hanbalids and Mo'tazilah in field of jurisprudent and theological sciences, and defending from caliphate and strengthening its bases were the main concern of Ash'arid and Hanbalid theoreticians. Meanwhile, Ash'arid scholars were more motive, and in spite of the existence of ideological and theological commonalities between these two groups, it occurred some disputes in the social arena between them. According to this hypothesis that some ideological and theological issues and disagreements was the major reason of disputes between Ash'arids and Hanbalids and the political interference of Abbasid caliphates and Saljuqid sultans along with the political disagreements among them was not the cause of these disputes, this article is to investigate and clarify the relationship and convergent and divergent interactions between these two groups in time of the presence of Saljuqids in Baqdad (429-465 after hijrah).اشاعره و حنابله، هر دو از گروههای اهل سنت به شمار میروند. تا پیش از به قدرت رسیدن سلجوقیان، حنابله در عرصه اجتماعی و سیاسی جامعه بغداد، یکی از قدرتمندترین و پر جمعیتترین گروههای مذهبی بودند. با به قدرت رسیدن سلجوقیان و لعن اشاعره به فرمان طغرل در سال 455 ق، شمار زیادی از علمای اشعری، چون جوینی و قشیری به عراق و حجاز مهاجرت کردند و همین عامل در ترویج و گسترش مذهب اشعری در بغداد تأثیر گذاشت. در دوره اول حکومت سلجوقیان (429 ـ 465 ق) میان اشاعره، حنابله و معتزله در زمینه دانشها و علوم فقهی و کلامی تعامل همگرایانهای وجود داشت و دغدغه اصلی نظریهپردازان اشعری و حنبلی دفاع از خلافت و تحکیم مبانی آن بود. در این میان، علمای اشعری فعالتر بودند و با وجود اشتراکهای عقیدتی و کلامی میان این دو گروه، همواره در عرصه اجتماعی درگیریهایی بین ایشان روی میداد. در این مقاله تلاش میشود با توجه به این فرضیه که عامل اصلی در منازعهها و درگیریهای اشاعره و حنابله، مسائل و اختلافهای عقیدتی و کلامی بود و دخالتهای سیاسی خلفای عباسی و سلاطین سلجوقی و کشمکشهای سیاسی بین آنها در این درگیریها نقشی نداشته است، رابطه و تعامل همگرایی و واگرایی بین این دو گروه در دورة حضور سلجوقیان در بغداد (429-465 ق) بررسی و تبیین گردد.https://hiq.bou.ac.ir/article_5238_4c8ba66b6fd459937276b70f72354626.pdfدانشگاه باقرالعلوم (ع)تاریخ اسلام2008-643112شماره 3 - پاییز 90 - مسلسل 4720110923The Social Psychological Approach of Dinavari in akhbar Al-Tovalرویکرد روان شناختی اجتماعی دینوری در الاخبار الطوال1852055239FAمحمد رضاجلالیاستادیار دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوینزهراعلویانکارشناس ارشد تاریخ اسلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلامفاطمهسرخیلJournal Article20101107The science of social psychology would be considered as modern sciences, whereas in some works of past scientists and scholars, it could be observed the attention to the significant element of this science and its applications. Historiography is considered as one of the sciences in which the social psychology has been of great application since before. Some historians were paying attention to the main elements of this science and utilizing it in the statement and analysis of the causes of historical incidents. Making benefit from this science could be applicable in the recognition of the spirits of the creators of historical works. This research is to investigate the status of the science of social psychology in Alakhbar Al-Toval written by Abuhanifeh Dinavari (282 A.H.) and via utilizing the main elements of this science, it tries to determine the amount of interference of values in historiography of Dinavari and the root of his view towards some of the historical issues.علم روانشناسی اجتماعی از علوم جدید محسوب میشود، اما در برخی از آثار دانشمندان و عالمان گذشته، توجه به عناصر مهم این علم و کاربردهای آن مشاهده میگردد. تاریخنگاری یکی از علومی است که روانشناسی اجتماعی از دیرباز در آن کاربرد داشته است. برخی از مورخان به مؤلفههای مهم این علم توجه میکردند و برای تبیین و تحلیل علل رخدادهای تاریخی از آن استفاده مینمودند. بهرهگیری از این علم میتواند در شناخت روحیات پدیدآورندگان آثار تاریخی هم به کار آید. این پژوهش به بررسی جایگاه علم روانشناسی اجتماعی در الاخبار الطوال، نوشتة ابوحنیفه دینوری (282 ق) میپردازد و با استفاده از مؤلفههای اصلی این علم میکوشد میزان دخالت ارزشها در تاریخنگاری دینوری و دلیل نوع نگرش وی به برخی از موضوعهای تاریخی را مشخص نماید.https://hiq.bou.ac.ir/article_5239_cd358cbb1d510abb307871f4ee84c175.pdf